Patronen doorbreken lukt niet met inzicht alleen. Je weet dan wel wat je anders wilt doen, maar onder druk doe je toch weer wat je altijd deed. Een patroon is namelijk een automatische reactie, die je ooit heeft beschermd. Wil je het echt veranderen, dan moet je leren opmerken wat er in je lijf gebeurt voordat je in dat patroon schiet.
“Ik weet het allemaal wel, maar ik doe het nog niet.”
Die zin hoor ik in bijna elk kennismakingsgesprek. Van slimme, ervaren leiders. Mensen die de boeken gelezen hebben, de trainingen gevolgd en de podcasts geluisterd in de auto. Ze kunnen hun patroon haarfijn uitleggen. Toch zitten ze maandagochtend om half acht weer achter de laptop, pakken ze in het overleg weer de taak terug die bij een ander hoort, en zeggen ze weer ja terwijl ze eigenlijk nee voelen.
Ik herken dat heel goed. In de jaren voor mijn burn-out wist ik heus dat ik te hard werkte. Tien tot twaalf overleggen per dag, kop aan staart gepland. Pijn in mijn rug en nek, slecht slapen. “Even doorzetten,” zei ik tegen mezelf. Het inzicht had ik allang. Ik deed er alleen niets mee. Tot ik in de zomer van 2017 instortte en de dokter een burn-out vaststelde.
Ik wist het dus wel. Ik deed het alleen niet.
Waarom weet je het wel, maar doe je het niet?
Omdat een patroon geen bewuste keuze is. Het is een automatische reactie van je lijf en je zenuwstelsel, die je ooit heeft geholpen. Op het moment dat het spannend wordt, schiet je in de stress en val je terug op wat je kent.
Kijk maar wat er gebeurt op zo’n moment. Iemand komt met een probleem bij je. Er wordt iets geraakt, een gedachte als “dan stel ik iemand teleur” schiet door je hoofd, je voelt onrust in je buik, en voor je het weet zeg je: “Ik pak het wel even op.” Dat gaat in een fractie van een seconde. Pas achteraf denk je: waarom deed ik dat nou weer?
Vergelijk het met autorijden. Je hebt je voorgenomen om een andere route naar je werk te nemen, en voor je het weet sta je toch weer bij de oude afslag.
Waarom is patronen doorbreken zo moeilijk?
Een patroon is moeilijk te doorbreken omdat het ooit iets heeft opgeleverd, en nog steeds iets oplevert. In mijn masterclass noem ik zes eyeopeners over waarom patronen niet vanzelf verdwijnen. Vier ervan zie ik bij bijna elke leider terug.
1. Je grootste kwaliteit en je grootste valkuil zijn hetzelfde
De workaholic werkt hard en raakt uitgeput. De perfectionist levert kwaliteit en verlamt zichzelf. De verantwoordelijke zorgt voor iedereen en vergeet zichzelf. Mijn gedrevenheid maakte me sterk en succesvol, en bracht me uiteindelijk in een burn-out. Waarom zou je iets loslaten wat je succesvol maakt? Precies daarom zag ik het zo lang niet.
2. We zijn niet geprogrammeerd om gelukkig te zijn, maar om te overleven
Al van kinds af aan leer je je af te stemmen op de mensen om je heen. Je leert presteren om goedkeuring te krijgen. Je leert zorgen om gewaardeerd te worden. Je leert sterk zijn om erbij te horen. In de eerste helft van je leven heb je dat overlevingsgedrag echt nodig. In de tweede helft mag je leren om het stukje bij beetje los te laten.
Bestel gratis mijn boek (PDF)
inclusief opdrachten en tools
3. Achter elk patroon zit een angst
De verantwoordelijke is bang om anderen teleur te stellen. De perfectionist is bang om tekort te schieten. Jij noemt het misschien druk, of verantwoordelijkheidsgevoel, of gewoon hoge eisen. Jouw lijf noemt het angst. En angst los je niet op door harder te werken of slimmer te plannen.
4. Hoe harder je werkt, hoe minder je voelt
En hoe minder je voelt, hoe harder je gaat werken. Je hoofd wordt leidinggevende op elk vlak, op je werk, thuis en in je relaties. Je analyseert, je plant, je lost op. Maar voelen doe je steeds minder. Zo kom je in een vicieuze cirkel terecht waar je zelf niet meer uitkomt.
De andere twee eyeopeners, en de tien patronen die ik het vaakst zie bij leiders, laat ik zien in mijn masterclass Waarom je als leider jezelf tegenhoudt en hoe je hiermee stopt. Veel deelnemers herkennen er niet één, maar vier of vijf.
Waarom helpt nog een boek of training vaak niet?
Omdat de meeste trainingen weer bij je hoofd beginnen. Gesprekstechnieken, feedbackmodellen, timemanagement. Allemaal nuttig. Maar ze werken aan je gedrag, en niet aan wat eronder zit.
De meeste mensen die bij mij komen, zitten al veel te veel in hun hoofd. Nog meer kennis helpt ze dan niet verder. Kennis die niet geland is in je lijf, verandert niets. Je weet het dan wel, maar je doet het niet.
Wat werkt dan wel bij patronen doorbreken?
Een patroon doorbreek je door eerst te vertragen, dan op te merken wat er in je hoofd, je gevoel en je lijf gebeurt, en pas daarna te kiezen.
Dat betekent niet dat je je kwaliteit kwijtraakt. Je hoeft niet minder betrokken, minder gedreven of minder zorgvuldig te worden. Je leert je kwaliteit bewust inzetten, in plaats van dat hij jou onbewust aanstuurt.
Daarom werk ik met hoofd, hart en lijf. Dat klinkt misschien zweverig. Zweverig betekent eigenlijk maar één ding: dat je hoofd het nog niet begrijpt. In de praktijk is het heel nuchter. Je leert de signalen van je lijf eerder opmerken, je zenuwstelsel tot rust brengen zodat het niet bij elk mailtje in de stress schiet, en de overtuigingen herkennen die je al jaren aansturen. Pas dan wordt anders kiezen een echte keuze, en geen voornemen dat verdwijnt zodra het drukker wordt.
Meld je aan voor mijn gratis masterclass:
Patronen doorbreken met Authentiek Leiderschap
Wat kun je vandaag al doen?
Kies één moment van vandaag waarop je deed wat je altijd doet. Overnemen, ja zeggen, doorwerken, nog één keer checken.
Schrijf drie dingen op. Welke gedachte schoot er door je hoofd? Wat voelde je? Wat merkte je in je lijf, in je schouders, je adem of je buik?
Je hoeft het niet op te lossen. Je hoeft het alleen te zien. Hoe vaker je dit doet, hoe eerder je het de volgende keer merkt. Eerst achteraf, later op het moment zelf.
Misschien merk je dat je dit allemaal al wist. Schrijf dan voor jezelf eens op wat het je kost als je het bij weten laat. Niet voor mij, maar voor jezelf.
Wil je zien welke patronen jou aansturen?
Kijk dan mijn gratis masterclass Waarom je als leider jezelf tegenhoudt en hoe je hiermee stopt. Daarin laat ik de tien patronen zien die ik het vaakst zie bij leiders, en alle zes de eyeopeners over waarom ze zo hardnekkig zijn.
Lees ook
Wil je weten wat dat voor jou kan betekenen? Begin bij de gratis masterclass Authentiek Leiderschap. Liever direct sparren? Plan dan een gratis kennismakingsgesprek.
Moet ik mijn kwaliteit opgeven om een patroon te doorbreken?
Nee. Dit is de vraag die ik het vaakst hoor: "Als ik dit loslaat, verlies ik dan niet wat me sterk maakt?" Je kwaliteit blijft. Wat verandert, is dat jij kiest wanneer je hem inzet, in plaats van dat hij automatisch de leiding neemt.
Ik heb al zoveel trainingen gedaan. Waarom zou dit anders zijn?
Dat geloof ik meteen. Vaak hebben mensen dan gewerkt aan gedrag en vaardigheden: gesprekstechnieken, coachen, feedback geven. Wat meestal ontbreekt, is de laag eronder: de patronen, angsten en overtuigingen die je onbewust sturen, en wat die in je lijf doen. Daar begint mijn werk.