Je hebt geleerd dat je het beste beslist met je hoofd. Feiten op tafel, opties afwegen, emotie eruit. Dat voelt professioneel en het heeft je ver gebracht.

Maar er is een prijs. Want als je je gevoel jarenlang op de achtergrond zet, mis je een bron van informatie die je nodig hebt om goed te leiden.

Alleen op ratio varen is geen neutraliteit

In veel organisaties leeft nog steeds het idee dat gevoel subjectief is en ratio betrouwbaar. Wie professioneel wil beslissen, verzamelt feiten, analyseert de risico’s en laat emoties erbuiten. Maar wie zich verdiept in authentiek leiderschap, ontdekt dat hoofd, hart en lijf niet zo gemakkelijk van elkaar te scheiden zijn.

Ook neurowetenschappelijk onderzoek laat zien dat emotionele verwerking een rol speelt bij het nemen van beslissingen. Het Donders Instituut van de Radboud Universiteit beschrijft het werk van Antonio Damasio met patiënten die door specifieke hersenschade moeite hadden met het verwerken van emoties. Hun cognitieve vermogens waren grotendeels intact, maar zelfs bij een eenvoudige keuze bleven zij eindeloos voors en tegens afwegen.

Dat betekent niet dat ieder gevoel gelijk heeft. En ook niet dat iemand die zijn gevoel wegdrukt hetzelfde ervaart als deze patiënten. Het laat wel zien dat rationeel denken en emotionele waardering bij besluitvorming met elkaar verweven zijn.

Een gevoel kan je iets vertellen over een grens, een behoefte, een waarde of spanning die je nog niet onder woorden hebt gebracht. Maar het kan ook gekleurd zijn door angst, oud zeer, verlangen of eerdere ervaringen. Gevoel is daarom geen opdracht die je blind moet volgen. Het is informatie die je mag onderzoeken en naast de feiten mag leggen.

Ik weet uit eigen ervaring hoe krachtig ratio kan zijn. Als apotheker, officier en later als leidinggevende leerde ik analyseren, doorpakken en verantwoordelijkheid nemen. Dat heeft me veel gebracht. Maar toen ik in 2017 in een burn-out terechtkwam, werd ook zichtbaar hoeveel signalen ik al langere tijd rationeel had verklaard of opzijgezet. Mijn hoofd kon nog genoeg redenen bedenken om door te gaan, terwijl mijn lijf en gevoel allang iets anders vertelden.

Hoe je gevoel naar de achtergrond verdwijnt

Je gevoel opzijzetten is niet altijd verkeerd. In een crisis, tijdens een uitzending of wanneer er direct gehandeld moet worden, kan het functioneel zijn om emoties tijdelijk te parkeren. Ook ik heb dat tijdens mijn uitzendingen en in leidinggevende functies regelmatig gedaan.

Het wordt iets anders wanneer tijdelijk parkeren de enige manier wordt waarop je functioneert. Wanneer je na het handelen niet meer terugkeert naar wat een situatie met je deed.

Sommige mensen leren al vroeg dat emoties weinig ruimte krijgen. Zo hoor ik mijn moeder nu regelmatig tegen de kleinkinderen zeggen dat huilen alleen iets is voor baby’s. Dat is dus ook wat ik met de paplepel ingegoten heb gekregen. 

Anderen ontdekken in hun werk dat daadkracht wordt beloond en twijfel ongemakkelijk wordt gevonden. Je merkt dat doorgaan resultaat oplevert en maakt daar ongemerkt een gewoonte van.

Dat betekent niet dat je niets meer voelt. Soms merk je het gevoel alleen later of in een andere vorm. Als irritatie, vermoeidheid, lichamelijke spanning, onrust of een leegte die je moeilijk kunt benoemen. Aan de buitenkant blijf je functioneren. Vanbinnen wordt het steeds lastiger om te verstaan wat er werkelijk speelt.

Signalen dat je gevoel weinig ruimte krijgt

De onderstaande signalen kunnen erop wijzen dat je vooral vanuit je hoofd functioneert. Ze kunnen ook andere oorzaken hebben. Zie ze daarom niet als bewijs of diagnose, maar als een uitnodiging om eerlijk te onderzoeken hoeveel contact je nog hebt met wat er vanbinnen gebeurt.

• Je hebt moeite te zeggen hoe je je ergens bij voelt, ook als iemand het vraagt
• Je neemt beslissingen die logisch kloppen maar waar je niets bij voelt
• Je vindt analyseren makkelijker dan benoemen wat iets met je doet
• Je bent vermoeid zonder dat je kunt aanwijzen waarom
• Complimenten laten je koud, kritiek raakt je wel
• Je reageert op spanning met een oplossing in plaats van met een vraag
• Je merkt dat je in gesprekken meer in je hoofd zit dan echt aanwezig bent
• Je slaat het gevoel over en gaat direct naar wat er nu moet gebeuren

Hoe meer je hiervan herkent, hoe waardevoller het kan zijn om erbij stil te staan. Niet om jezelf opnieuw te beoordelen, maar om nieuwsgierig te worden naar wat je misschien al langere tijd niet opmerkt.

Wat er langzaam verdwijnt als je niet meer voelt

Wanneer je vooral vanuit je hoofd functioneert, hoeven je beslissingen niet verkeerd te zijn. Ze kunnen inhoudelijk kloppen en toch belangrijke informatie missen.

Je ziet bijvoorbeeld dat een reorganisatie financieel noodzakelijk is, maar staat minder stil bij wat het verlies van zekerheid met mensen doet. Je hoort dat een medewerker zegt dat het goed gaat, maar merkt de aarzeling in diens stem niet meer op. Of je voelt tijdens een overleg dat er iets schuurt, maar gaat door omdat niemand er woorden aan geeft.

Juist daar ligt de waarde van gevoel. Niet als bewijs dat jouw interpretatie klopt, maar als aanleiding om een extra vraag te stellen. Wat gebeurt hier? Wat zie ik misschien over het hoofd? Wat wordt er niet uitgesproken?

Ook verbinding kan functioneler worden wanneer gevoelens weinig ruimte krijgen. Je luistert om tot een oplossing te komen, niet altijd om werkelijk te begrijpen wat iets met de ander doet. Voor jou kan dat efficiënt voelen. Voor de ander kan het betekenen dat er wel naar de inhoud wordt geluisterd, maar niet naar wat eronder ligt.

Wat ik bij leiders regelmatig zie, is dat zij niet ongevoelig zijn. Integendeel. Soms hebben ze juist veel gevoel, maar zijn ze zo goed geworden in het beheersen en verklaren ervan dat ze de signalen pas laat herkennen.

Je aanwezigheid geeft je team een signaal

Mensen kijken niet alleen naar wat jij zegt, maar ook naar hoe jij reageert. Wanneer jij bij spanning direct naar een oplossing gaat, kan je team daaruit afleiden dat twijfel, onzekerheid of emotie weinig ruimte krijgt.

Dat betekent niet dat niemand meer iets zal zeggen. Wel kan de drempel hoger worden. Een medewerker denkt nog een keer na voordat hij aangeeft dat een deadline te veel wordt. Iemand voelt dat de sfeer verandert, maar houdt het voor zich omdat ieder overleg vooral over acties en resultaten gaat.

Zo kan belangrijke informatie verdwijnen voordat jij haar ooit hoort. Niet door onwil, maar doordat mensen zich aanpassen aan wat binnen het team veilig en gewenst lijkt.

Daar ligt ook jouw invloed. Wanneer jij vertraagt, doorvraagt en niet ieder ongemak onmiddellijk oplost, geef je een ander signaal: wat hier speelt, mag eerst worden uitgesproken. Dat vraagt niet altijd om een nieuwe overlegvorm. Het begint met hoe jij zelf aanwezig bent wanneer het gesprek spannend wordt.

Ont-wikkelen begint bij opnieuw contact maken

De bedoeling is niet dat je nu hard je best gaat doen om meer te voelen. Dan maak je van voelen opnieuw een prestatie. Het begint kleiner: opmerken wat er al is, zonder dat je er direct iets mee hoeft.

In CARE vertraag je en herstel je het contact met je hoofd, je hart en je lijf. Je leert lichamelijke spanning herkennen, emoties benoemen en gedachten waarnemen zonder er automatisch naar te handelen. Rust is daarbij geen luxe, maar een voorwaarde om signalen te kunnen opmerken die in de drukte worden overstemd.

In DARE onderzoek je wat die informatie voor jou betekent. Wijst de spanning op een grens die je wilt stellen? Word je geleid door angst of raakt de situatie aan iets wat voor jou werkelijk belangrijk is? Welke waarden en verlangens vormen jouw innerlijke kompas? Je gevoel krijgt een stem, maar niet automatisch het laatste woord.

In SHARE breng je wat je hebt ontdekt naar buiten. Je maakt een keuze, spreekt je uit, voert het moeilijke gesprek of stelt een grens. Zo wordt voelen geen doel op zichzelf, maar onderdeel van hoe je leeft en leidinggeeft.

Ont-wikkelen betekent dan niet dat je ratio moet inruilen voor emotie. Het betekent dat je weer toegang krijgt tot meer van de informatie die in jou aanwezig is en daar bewust verantwoordelijkheid voor neemt.